O slovenskoj mitologiji na predavanju na niškom Univerzitetu

O utvrđivanju i tumačenju slovenske mitologije, zasnovanim na proverenim izvorima ili naknadno domišljanjem i iskrivljavanjem, biće reči na predavanju „Slovenska mitologija između činjenica i domišljanja“ dr Ljubinka Radenkovića, filologa, etnolingviste i folkloriste na Univerzitetu u Nišu.

Postoje dva pristupa u shvatanju mitologije – jedan podrazumeva izučavanje mitove i aktera tih mitova (najčešće su to bogovi), a drugi – mitološki pogled na svet, koji se manifestuje u obrednom ponašanju, verovanjima i predanjima.

Sloveni nemaju zapisane mitove, kao što ih imaju antički narodi, ali imaju razuđen mitološki pogled na svet. Oskudni pisani i arheološki podaci o ranoj slovenskoj kulturi veoma otežavaju rekonstrukciju njihove prethrišćanske religije. Za poslednjih dvesta godina objavljeni su svi relevantni izvori o tom pitanju, kao i njihova tumačenja u vidu više značajnih monografija. Pošto nijedan od izvora ne opisuje religijski kult s pozicija njegovih nosilaca i ne daje njegovu potpunu sliku, onda i tumačenja istraživača često ostaju na nivou pretpostavki – kažu organizatori.

Zapadni hroničari, Nemci i Danci, koji su kao sveštenici učestvovali u nasilnom pokrštavanju Baltičkih Slovena, nisu dovoljno znali njihov jezik, pa su i nazive slovenskih bogova u svojim hronikama na latinskom jeziku, neprecizno prenosili, što je otvorilo put da se oni u literaturi različito imenuju.

Najbolji primer je naziv boga pribaltičkih Slovena Sventovita, koji se u nekritičkoj literaturi naziva Svetovid, pa se onda iz tog naziva izvode pogrešna tumačenja. Pitanje poznavanja slovenskog panteona usložnili su poljski hroničari XV-XVI veka, koji su neke relikte paganstva u svom vremenu tumačili kao verovanje u stare bogove, a najčešće je bila reč o nedovoljno razumljivim refrenima obrednih narodnih pesama. Podatke o bogovima iz njihovih hronika preuzeo je Mavro Orbin u svom delu „Kraljevstvo Slovena“, kao i ruski letopisci XVII veka, a od njih i nekritička istoriografija XVIII veka – navode organizatori.

Dr Ljubinko Radenković, filolog, etnolingvista, folklorista, studirao je srpskohrvatski jezik i jugoslovenske književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu, gde je i diplomirao 1974. Na istom fakultetu je završio i postdiplomske studije i odbranio magistarski rad. Studirao je i etnologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gde je i odbranio doktorsku disertaciju (1990).

Za dopisnog člana SANU izabran je 2018. a za redovnog 2024. godine.

Predavanje je u petak, 27. marta u 12 sati u Multimedijalnoj sali Univerziteta u Nišu.