Ekološka udruženja: Zbog solarne elektrane posečeno oko 240 hektara šume i ugroženo stanište dugonogog mrmoljka

Neugledna barica u selu Brebevnica kraj Dimitrovgrada krije biološko blago i to je lokalitet sa najvećim brojem jedinki dugonogog velikog mrmoljka u Srbiji, ističu ekološki aktivisti i naučnici i upozoravaju da stanište ove strogo zaštićene vrste životinje gotovo uništeno radovima na izgradnji solarne elektrane „Brebex“. Navode i da je zbog izgradnje ove elektrane uklonjena vegetacija na čak 240 hektara oko Duboke Bare.

Još 2023. godine firma Brebex zakupila je na 30 godina 240 hektara zemljišta na teritoriji opštine Dimitrovgrad kako bi na tom području gradila solarnu elektranu.

Međutim, kako navode iz ekoloških udruženja Jerma i Polekol, početkom 2026. godine je tokom radova na izgradnji solarne elektrane „Brebex“ uklonjena sva vegetacija sa 240 hektara, uključujući i drveće i drugu vegetaciju oko Duboke Bare.

Kako kaže dr Maja Ajduković, batraholog, koja se bavi izučavanjem i očuvanjem ove vrste, time je potpuno zanemarena naučna činjenica da je mrmoljcima, istočnoj gatalinki i drugim vodozemcima za opstanak neophodna vegetacija u radijusu od oko 500 metara oko vodenog staništa.

Investitor planira i da postavi solarne panele na velikoj površini, ’preskačući’ samo baru u kojoj ugroženi vodozemci tokom godine provode svega tri meseca svog života – dok im je za terestričnu fazu neophodan upravo vegetacijski pojas koji je uklonjen – objašnjava ona.

Kako ističe Maja Ajduković, batraholog, dugonogi mrmoljak se nalazi na listi strogo zaštićenih vrsta životinja u Republici Srbiji, a štite ga i Bernska konvencija i Direktiva o staništima. 

Genetički čiste populacije ove vrste u našoj zemlji zabeležene su upravo na ovom, i lokalitetu u opštini Bosilegrad. Zato su u pitanju populacije od posebnog konzervacionog značaja i značaja za biodiverzitet naše zemlje. One su izuzetno osetljive na ekološke i antropogene faktore ugrožavanja – kaže dr Ajduković.

Udruženja „Polekol“ i „Jerma“ su se zajednički obratili Ministarstvu zaštite životne sredine sa Zahtevom za poništenje spornih uslova zaštite i predlogom za sanaciju štetnih posledica i neodložnu obnovu staništa, a od opštine Dimitrovgrad je zahtevano da se izvrše izmene PDR-a. 

Prilikom izdavanja uslova zaštite za Plan detaljne regulacije (PDR) solarne elektrane, Zavod za zaštitu prirode je izuzeo iz obuhvata plana staništa dvaju zaštićenih vrsta orhideja, ali ’zaboravio’ na stanište mrmoljaka – pojašnjava Strahinja Macić, pravnik iz udruženja Polekol. 

Ističe i da je nemoguće je da Zavod nije znao za postojanje mrmoljaka na lokaciji.

Na lokaciji su kao zaštićeni deo ostala tri drveta ograđena žutom trakom – napominje Macić.

Pitanja o tome da li je tačno da je uklonjena vegetacija i zašto, kao i da li je rađena Studija uticaja na životnu sredinu i da li je njome razmatran uticaj na floru i faunu, poslata su firmi „Brebex“ koja gradi solarnu elektranu i odgovori se očekuju.

Solarna elektrana tu zbog napajanja budućeg Data centra

Sa druge strane, pokret Ekološki ustanak saopštava da je oko 250 hektara šume posečeno radi izgradnje solarne elektrane, a da je razlog tog projekta napajanje budućeg Data centra kod Smilovskih jezera.

Naveli su da je firma „Jadran“ 24. februara ove godine opštini Dimitrovgrad uputila pismo o namerama za izgradnju objekta na području Smilovskog polja, u blizini Smilovskih jezera, kao i da je opština tog dana prihvatila taj dokument.

U najavi je još jedan nasrtaj na prirodu, živi svet i ljude koji tamo žive, od strane istih ljudi koji očigledno ne odustaju od uništavanja naše Stare planine zarad enormnog bogaćenja – poručili su iz Ekološkog ustanka.

Dodali su da bi izgradnja objekta čije funkcionisanje, kako tvrde, zahteva velike količine vode za hlađenje dodatno ugrozila izvore i potoke koji tokom godine presušuju, ističući da Dimitrovgrad već godinama ima probleme sa nestašicom pijaće vode.

Kako su nedavno saopštili iz Opštine Dimitrovgrad, u blizini jezera Savat u planu je gradnja Data centra, ali nadležni tvrde da neće biti ugrožena životna sredina i da će centar koristiti isključivo električnu energiju kao i zatvoren sistem hlađenja, kao i da će kraško polje ostati zaštićeno od bilo kakvih uticaja.