Prvo fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja, grafika Paje Jovanovića, knjiga i ikona iz 16. veka – deo bogatstva Muzeja crkvenih starina u Nišu

Bogoslužbena knjiga „Opšti Minej za maj“ iz 1592. godine, ikona Svetog Jovana Krstitelja iz manastira Temska iz 1580. godine, prvo fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja bakrotisna grafika velikog srpskog slikara Paje Jovanovića, slike „Smrt kneza Lazara“ i „Portret kralja Milana Obrenovića“ velikog srpskog realiste Đorđa Krstića, darovi carske porodice Romanov, deo su bogate riznice Muzeja crkvenih starina koji se nalazi u Svetsosavskom domu pri Sabornoj crkvi u Nišu. Tamo se čuva preko 700 predmeta koji potiču iz različitih perioda, kaže Upravnik Dalibor Midić, a svi su nastali u našim krajevima i delo su naših predaka.

U centru Niša, u dvorištu Saborne crkve, a u zgradi gde je Svetosavski dom „krije se“ Muzej crkvenih starina koji čuva više od 700 neprocenljivih predmeta iz istorije i kulture jugoistoka Srbije.

Za obilazak objekta, iako nije veliki, potrebni su sati. I ti sati su ispunjeni divnim pričama Dalibora Midića, upravnika Muzeja crkvenih starina pravoslavne Eparhije niške koji i brine o ovom objektu.

Veliki gradovi jugoistoka Srbije kao što su Niš, Leskovac, Vranje, Prokuplje i Pirot bili su centri kulurnog i duhovnog života. U teškom periodu osmanske uprave u našim krajevima, sva umetnost, kultura i prosveta odvojili su se u ambijentu crkve. U Nišu su postojali metosi velikih manastira Hilandara, Rila i Dečani gde su se deca učila slovenskoj pismenosti iz bogoslužbenim knjiga koje su danas u stalnoj postavci Muzeja – kaže Midić.

Muzej crkvenih starina otvoren je 23. aprila 2021. godine, a pripreme su započete 2018. godine. Ovde se čuva i baštini materijalno, pokretno, kulturno i istorijsko nasleđe jugoistoka Srbije. Svi predmeti koji se ovde čuvaju, nastali su u našim krajevima i delo su naših predaka.

Veliki kulturni i duhovni uticaji naših krajeva dobijani su sa Svete Gore i iz svete zemlje Jerusalima jer su ti krajevi pripadali istoj državi Osmanskom carstvu. U Muzeju se čuvaju predmeti koje su hodočasnici, odnosno hadžije, donosili u 18. i 19. veku sa svojih hodočašća – dodaje Midić.

Eparhija niška i Niš su uvek bili na raskrsnici puteva, mnogi narodi i vojske su palili, uništavali i odnosile sve što je bilo vredno.

Tako se danas sakralno kulturno nasleđe može pronaći u mnogim drugim krajevima sveta. Na primer, ikonostas Manastira Svetog Jovana Bogoslova u Poganovu može se videti u Narodnom muzeju u Sofiji, rukopisne srbulje iz 14. i 15. veka iz Pirota mogu se naći u Narodnog biblioteci u Budimpešti i to je u principu slučaj sa velikim brojem nasleđem srpskog naroda – kaže Midić.

Grafika Paje Jovanovića i slike Đorđa Krstića

Rad jednog od najvećih srpskih slikara Paje Jovanovića čuva se u Nišu i to u Muzeju crkvenih starina.

Bakrotisna grafika Paje Jovanovića, izrađena 1897. godine, na zahtev vladike vršačkog Gavrila Zmejanovića. To je bakarna ploča koja se čuva u Muzeju srpske patrijaršije. Antimins predstavlja jedno liturgijsko platno koje simbolizuje ono platno kojim je Hristovo telo, nakon skidanja sa krsta, bilo uvijeno. Ovaj antimins nije išao u masovnu proizvodnju, on je osveštan 1903. godine za crkvu u selu Mozgovo – priča Midić.

Srpski realista Đorđe Krstić naslikao je oko 1885. godine sliku „Smrt kneza Lazara“ koja je izazvala veliku polemiku i smatrana je neprikladnom za pravoslavno crkveno slikarstvo, a nikada nije postavljena na ikonostas u Sabornoj crkvi.

Tako je izbegla tragičnu sudbinu 36 Krstićevih slika koje su 2001. godine izgorele u požaru. Ta slika je sada u predvorju Muzeja, kao i Krstićev paradni portret kralja Milana Obrenovića koji je naslikao 1902. godine.

U Muzeju se nalaze i dela Zaharija Orfelina i Hristifora Žefarovića.

Prvo fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja i knjiga i ikona iz 16. veka

Upravnik Muzeja crkvenih starina pravoslavne Eparhije niške i sveštenik Dalibor Midić kaže da je najveća zbirka koja je u Muzeju – zbirka ikona.

To su ikone iz različitih perioda različitih poznatih i nepoznatih autora. Pretpostavljamo da je najstarija ikona Svetog Jovana Krstitelja iz manastira Temska koju je Leontije Pavlović, istoričar umetnosti, smestio u 1580. godinu. Tu su i mnoga dela poznatih umetničkih radionica 19. veka – priča Midić.

Tu su i vredne bogoslužbene knjige, a posebno izdavaja najstariju koja je štampana u vreme Petra Velikog u Moskvi – „Opšti Minej za maj“ iz 1592. godine.

Prvo fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja nastalo je u Beču, izdavač je bio kralj Aleksandar I Obrenović, a pripremu je vršio carski i kraljevski, dvorski, umetnički fotografski zavod Angerera i Gešla u Beču.

Štampano je u 300 primeraka, a jedan primerak je u Nišu.

Venecijansko jevanđelje iz 1737. godine štampano na grčkom. Tu su i neke rukopisne knjige. Muzej čuva i prvi reprint Miroslavovog jevanđelja koji je štampan u Beču 1896. godine. Relikvijari, sveti sasudi, okovi za jevanđelja koji svedoče o bogatoj kulturnoj prošlosti Niša i čitave jugoistočne Srbije – ističe Midić.

U Muzeju se čuvaju i stare fotografije i arhivalije, a posebno mesto zauzima i arapska gramatike na latinskom jeziku iz 1687. godine. Izložen je i stari kivot u kom su čuvane mošti Svetog Georgija u prokupačkom Hramu svetog Prokopija, kao i „Hristos pred Pilatom“, reprodukcija slike Mihaljija Munkačija Ivković.

Bogoslužbene knjige koje su ovde obiluju različitim zapisima iz različitih perioda jer u prošlosti sve što je bilo važno, zapisivalo se na marginama crkvenih knjiga. Najznačajniji je zapis o izdaji niške bune iz 1841. godine koji se čuva na marginama bogoslužbene knjige „Pentikostara“ koja potiče iz Hrama vaznesenja gospodnjeg u Gornjem Matejevcu. Ista knjiga nam donosi i zapise o životu i radu učitelja Tase – dodaje Mitić.

Muzej čuva i spomen na mitropolite, arhiepiskope i episkope koji su stolovali poslednjih 1700 godina koliko je proteklo od prvog pomena Eparhije niške.

U Muzeju crkvenih starina čuvaju se i darovi carske porodice Romanov niškoj Sabornoj crkvi iz 1913. godine, a detaljnije o tome čitajte sutra na Južnim vestima.

View this post on Instagram

A post shared by Južne vesti (@juznevesti)