Arheološko nalazište Pločnik dato na upravljanje prokupačkom Muzeju

Arheološko nalazište Pločnik odlukom vladajuće većine na poslednjoj sednici Skupštine Prokuplja dato je na korišćenje i upravljanje Narodnom muzeju u Prokuplju. Reč je o prostoru od oko 38 ari, na kojem se nalazi i objekat površine 109 kvadratnih metara, a Muzej će ubuduće biti zadužen za održavanje, korišćenje i zaštitu ovog izuzetno važnog, ali godinama zapuštenog kulturnog dobra.

Kako je objašnjeno, Muzej će se starati o očuvanju kulturno-istorijskog nasleđa, kao i o zaštiti lokaliteta koji se nalazi u zoni posebne zaštite kulturnih i istorijskih vrednosti. Ovom odlukom Pločnik je i formalno poveren ustanovi čija je osnovna delatnost upravo briga o kulturnoj baštini.

Arheološko nalazište Pločnik jedno je od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta ne samo u Srbiji, već i u Evropi i svetu.

Prema mišljenju domaćih i svetskih arheologa, Pločnik je bio središte južnovinčanske kulture i najstariji poznati metalurški, samim tim i industrijski centar u svetu.

Upravo na ovom mestu se, kako se veruje, prvi put u Evropi, a možda i u čitavom svetu, topio bakar, i to više od 5.000 godina pre nove ere.

Nalazište otkriveno tokom izgradnje pruge

Prva arheološka istraživanja na Pločniku započela su još 1927. godine, tokom izgradnje železničke pruge Niš – Kosovo Polje.

Nakon toga, istraživanja su rađena povremeno, u skladu sa finansijskim mogućnostima, da bi od 1996. godine bila nastavljena u kontinuitetu. Najveći deo arheološkog materijala otkriven je u periodu od 1996. do 2013. godine.

Arheolozi smatraju da je Pločnik bio veliko i razvijeno naselje, o čemu svedoče otkrivene keramičarske radionice, ali i veliki broj pronađenih predmeta.

Do sada je na ovom lokalitetu pronađeno preko 40 bakarnih predmeta, a deo tog materijala čuva se u Narodnom muzeju u Prokuplju, dok se deo nalazi u Narodnom muzeju u Beogradu.

Prema dosadašnjim istraživanjima, Pločnik je bio centar metalurgije Evrope, a možda i sveta, u kojem se bakar prerađivao i koristio za izradu upotrebnih i ukrasnih predmeta.

Otkrivanje ovog lokaliteta promenilo je dotadašnja svetska shvatanja, prema kojima se smatralo da je centar praistorijske metalurgije bio isključivo u Aziji.

Propao pokušaj da se od tog prostora napravi turistička ponuda

Tokom 2013. i 2014. godine, na prostoru Pločnika izgrađene su četiri autentične neolitske kuće od blata i slame, koje su, uz uređenje lokaliteta, trebalo da predstavljaju važan deo turističke ponude Prokuplja.

Ipak, taj projekat nikada nije u potpunosti zaživeo, pa je Pločnik, uprkos ogromnom potencijalu, i dalje nedovoljno poznat i slabo zastupljen na turističkoj mapi grada.

Odluka da se Pločnik poveri Narodnom muzeju u Prokuplju mogla bi da bude prvi korak ka ozbiljnijem očuvanju, ali i boljoj prezentaciji jednog od najvažnijih praistorijskih lokaliteta u ovom delu Evrope.

Vinčanske figure iz Pločnika na aukcijama po svetu

Južne vesti su tokom 2022. godine pisale da se na desetine figura koje datiraju još iz neolita, odnosno između 5000 i 4000 godina pre nove ere, a koje su navodno pronađene u Srbiji, dobar deo i na vinčanskom lokalitetu Pločnik kod Prokuplja, mogu se za par hiljada dolara pazariti na sajtu aukcijske kuće “Sotheby”.

Nihovu originalnost i poreklo stručnjaci ne mogu da potvrde sa slika na sajtu, ali ne isključuju mogućnost da su i sa ovih prostora.

Inače, na sajtu aukcijske kuće „Sotheby“ ispod figura piše da su 50-ih i 60-ih godina prošlog veka došle u privatne ruke najčešće kolekcionara iz Austrije, a naredni vlasnik je figuru otkupio početkom 90-ih.

Kako su figure iz Srbije od neprocenjive vrednosti za arheologiju došle u privatno vlasništvo stranih aukcijskih kuća, niko zvanično ne može da kaže, ali su svi jedinstveni da, ukoliko se radi o orginalima, onda je šteta mnogo veća za državu od one za koliko se te figure mogu prodati.