Priče o sudbinama preživelih i stradalih iz Niša u Drugom svetskom ratu sačuvane od zaborava

Imena dece, žena i muškaraca iz Niša i okoline koji su stradali i preživeli logore tokom Drugog svetskog rata nalaze se na sajtu „Žrtve rata“ čiji je cilj da se priče mnogih ne zaborave, njihove sudbine ostanu za buduće generacije, a strahovi i hrabrost zabeleže. Svaki zapis u bazi predstavlja konkretnu osobu, sa imenom i sudbinom, čime se stradanje ne posmatra kao apstraktan broj, već kao skup pojedinačnih ljudskih priča, kažu iz Istorijskog arhiva Niš koji je nosilac projekta.

Svaki čovek nosi svoju priču, a snažne, posebne i često tužne priče nose oni koji su nevini stradali ili preživeli strahote Drugog svetskog rata. To mora da se glasnije i jasnije čuje naročito na današnji dan, Dan pobede.

Istorijski arhiv Niš, pod rukovodstvom istoričara Igora Rakića, napravio je sajt zrtverata.rs koji je deo projekta „Žrtve rata 1941–1945 – digitalna arhiva“, a koji predstavlja sveobuhvatnu inicijativu usmerenu na digitalizaciju, zaštitu i javno predstavljanje arhivske građe koja se odnosi na istoriju Niša i njegove okoline, sa posebnim fokusom na stradanja stanovništva tokom Drugog svetskog rata.

Baza je pretraživa po godini rođenja ili stradanja, mestu rođenja ili stradanja i nacionalnosti. A moguće je i ručno pretraživanje, bez unetih podataka.

Takođe, svi koji imaju dokumentaciju o preživelima ili stradalima u logorima, mogu je dostaviti Arhivu kako bi baza bila kompletnija.

Osnovni cilj projekta je da se učini dostupnom građa koja predstavlja ključni izvor za razumevanje istorijskog konteksta i konkretnih ljudskih sudbina.

Sajt je koncipiran kao pregledna i funkcionalna digitalna platforma koja omogućava jednostavno i efikasno korišćenje. Korisnicima je na raspolaganju pretraživa baza podataka sa mogućnostima filtriranja, sortiranja i preciznog pretraživanja po različitim kriterijumima, kao što su ime i prezime, godina i mesto rođenja, godina i mesto stradanja i nacionalnost. Na taj način omogućeno je lako kretanje kroz složenu arhivsku građu i pronalaženje konkretnih informacija, kako za istraživače, tako i za građane koji traže podatke o svojim precima – kažu iz Istorijskog arhiva.

Poseban značaj projekta ogleda se u tome što svaki zapis u bazi predstavlja konkretnu osobu, sa imenom i sudbinom, čime se stradanje ne posmatra kao apstraktan broj, već kao skup pojedinačnih ljudskih priča.

Za potomke žrtava, ova digitalna arhiva predstavlja dragocen izvor informacija i mesto sećanja, dok u širem društvenom kontekstu doprinosi razvoju kulture sećanja, jačanju svesti o istorijskim događajima i negovanju odgovornog odnosa prema prošlosti – kažu iz Istorijskog arhiva.

Prikupljanje i obrada podataka realizovani su kroz sistematičan i stručan proces koji je obuhvatio više faza – od pregleda i sređivanja arhivske građe, preko njene stručne obrade i digitalizacije, do razvoja baze podataka i javnog portala.

U ovoj fazi projekta digitalizovan je i predstavljen poimenični popis žrtava rata 1941–1945. iz 1964. godine, koji obuhvata internirane, zatvarane, deportovane, odvedene na prisilan rad, pripadnike vojske i civilne žrtve, kao i sve stradale od fašističkog terora u periodu od 6. aprila 1941. do 15. maja 1945. godine. Pored toga, digitalna arhiva sadrži i reprezentativne delove arhivske građe kao što su fotografije, lični zapisi i svedočanstva, službeni izveštaji, plakati i letci. Svi podaci su sistematizovani, proverljivi i pretraživi, što omogućava njihovu upotrebu u naučne, obrazovne i javne svrhe – kažu iz Istorijskog arhiva.

Projekat ima višestruki značaj: lokalni, regionalni, nacionalni i međunarodni.

On omogućava precizan uvid u istoriju Niša i okoline, doprinosi očuvanju kulturne i arhivske baštine, unapređuje dostupnost istorijskih izvora i podstiče njihovu upotrebu u obrazovanju i istraživanju. Istovremeno, projekat je usklađen sa savremenim međunarodnim praksama u oblasti digitalizacije i kulture sećanja, čime postaje deo šireg prostora razmene znanja i naučne saradnje – dodaju iz Arhiva.

Projekat je realizovan je uz finansijsku podršku Ministarstva kulture Republike Srbije.