U Prokuplju i Kuršumliji se obeležava 109 godina Topličkog ustanka

Polaganjem venaca i odavanjem počasti palim borcima u Prokuplju i Kuršumliji, u četvrtak 26. februara biće obeleženo 109 godina od izbijanja Topličkog ustanka. Centralne ceremonije biće održane od 11 sati na Trgu palih boraca u Prokuplju i kod spomen-obeležja u selu Mačkovac na mestu gde je 26. februara 1917. godine započela bitka koja je prerasla u ustanak, a dva dana kasnije Kuršumlija je oslobođena.

Ustanak na jugu Srbije ili narodna buna je bio srpski ustanak protiv bugarske i austrougarske okupacije za vreme Prvog svetskog rata i bio je jedini ustanak u nekoj državi okupiranoj od centralnih sila tokom Velikog rata.

Toplički ustanak iz 1917. godine predstavlja jedini organizovani oružani otpor na teritoriji okupiranoj od strane Centralnih sila tokom Prvog svetskog rata. Izbio je krajem februara najpre u Toplici, a zatim i na teritoriji Jablanice, Jastrepca i Kopaonika, dok se kasnije proširio i na druge delove Srbije – podseća istoričar Darko Žarić.

Podseća da je neposredan povod izbijanja ustanka bila mobilizacija koju su bugarske vlasti htele da izvrše na teritoriji Toplice, Jablanice i Puste Reke.

Prva bitka koja je prerasla u ustanak započela je u kuršumlijskom selu Mačkovac, a Kuršumlija je oslobođena 28. februara 1917. godine. Ustanak je trajao od do 25. marta 1917. godine – podseća Žarić.

Toplica jedina slobodna teritorija u tom periodu

Nakon povlačenja srpske vojske 1915. godine, u zemlji su ostali vojnici koji nisu uspeli da se povuku, kao i mladići koji još nisu bili regrutovani. 

Oni su se skrivali po šumama i planinama, odbijajući da predaju oružje, što je postepeno dovelo do formiranja organizovanog pokreta otpora. 

Ustanici, predvođeni vojvodama Kostom Vojinovićem i Kostom Pećancem, uspeli su da oslobode veći deo Toplice i okolnih oblasti, uspostavljajući privremenu vlast. 

Međutim, okupacione snage su ubrzo reagovale, angažujući oko 30.000 vojnika za gušenje ustanka. 

Nakon žestokih borbi i odmazdi nad civilnim stanovništvom, ustanak je ugušen do kraja marta 1917. godine, a procene govore da je oko 20.000 ljudi stradalo tokom i nakon ustanka, uključujući između 2.500 i 3.000 boraca, dok su ostali bili civili, a u tom periodu je i potpuno uništeno 55 sela.