Na današnji dan 1918. godine, tačno u 11 sati u vagonu maršala Ferdinanda Foša u Francuskoj, sile Antante i Nemačke sklopile su primirje čime je stavljena tačka na dotadašnji najveći ratni sukob u svetu. Ovaj dan se od 2012. godine u Srbiji obeležava kao državni praznik u čast svih znanih i neznanih boraca koji su dali svoje živote za odbranu otadžbine.
Minirajući most kod Tvrđave u centru, na današnji dan 1918. godine, Nemci su se povukli iz Niša, a Moravska divizija uspela je da oslobodi grad. Uz povike „Živeli junaci“ u Niš su par dana kasnije stigli odredi francuskog generala Šarla Tranijea i prestolonaslednik Aleksandar, uz pratnju Vojvode Živojina Mišića.
Na današnji dan, pre 108 godina, predsednik Vlade Srbije Nikola Pašić primio je u Nišu, u hotelu „Evropa“, telegram kojim je Austro-ugarska objavila rat Kraljevini Srbiji. Ispostaviće se da je time počeo Prvi svetski rat, najveći dotadašnji sukob u istoriji sveta.
Cenio je porodicu i Srbiju, ali je bio strog, prvo prema sebi, pa i prema drugima, disciplinovan i uvek brinuo o njivama i selu, tako potomci opisuju Dragutina Matića, najpoznatijeg srpskog vojnog izviđača koji je prozvan „Oko sokolovo“. Kuća u Kaletincu kod Gadžinog Hana, odakle je 1910. godine otišao u vojsku Kraljevine Srbije i vratio se 1919. godine, rekonstruisana je i vraćen je izgled kao da je Matić i dalje tu. Brojni stariji meštani koji su se okupili na otvaranju spomen-kuće sećaju ga se i kažu da je bio veoma cenjen i voljen.
Strip posvećen Prvom svetskom ratu, napisan na leskovačkom govoru ”Do pakla i nazad: Zapis” biće promovisan večaras od 20 sati u holu Narodnog muzeja u Leskovcu. Autor stripa Marko Stojanović ističe i da je motivaciju za pisanje stripa na prizrensko-timočkom dijalektu pronašao u tome što se taj dijalekt često omalovažava, ali i što pripadnici Moravske divizije moraju koristiti svoj autentični govor.
Kuća Dragutina Matića, najpoznatijeg ratnog izviđača u istoriji srpske vojske čija je fotografija „Oko sokolovo“ obišla svet, do nedavno je bila trošna i urasla u rastinje, a sada je u potpunosti restauirana. Obnova oronule kuće u selu Kaletinac počela je maja, a kako kaže predsednik Opštine Gradžin Han Milisav Filipović, ostalo je još samo uređenje dvorišta, nakon čega će se spomen-kuća naći na turističkoj mapi Srbije.
U prisustvu građana, gradskih predstavnika, pripadnika Vojske Srbije, policijskih uprava, kao i brojnih udurženja boraca i njihovih potomaka, obeležen je Dan primirja u Prvom svetskom ratu u gradovima na jugu Srbije. Potpisivanjem primirja 11. novembra 1918. godine u 11 sati okončan je rat u kome je život izgubilo na stotine hiljada ljudi, u čiju čast su danas položeni venci.
Svečanom sednicom Skupšine, uručenjem oktobarskih priznanja i polaganjem venaca, u nedelju je obeležen Dan oslobođenja Vlasotinca u Drugom svetskom ratu, 10. oktobar. Kako je vlasotinački kraj u Prvom svetskom ratu oslobođen 7. oktobra, proslava je objedinjena, a cveće je položeno na spomenicima posvećenim borcima iz oba rata.
U kuršumlijskom selu Igrište, gde je krajem 2016. godine otkriven prvi spomenik junacima Gvozdenog puka, a odakle se tokom Prvog svetskog rata iz 12 kuća u selu 17 meštana dobrovoljno priključilo jedinici Drugog pešadijskog puka “Knjaz Mihailo”, u nedelju, 3. oktobra obeležava se 109. godišnjica od formiranja te najodlikovanije srpske vojne jedinice.
Rođenog Zaplanjca i slavnog i odlikovanog solunca Dragutina Matića, koji je posle ratova s početka 20. veka poznatiji kao „Oko sokolovo“, od zaborava danas čuvaju predanja najstarijih meštana, statua ispred zgrade Opštine Gadžin Han, a ubuduće i Spomen-kuća u njegovom rodnom selu Kaletinac. Do rekonstrukcije oronule i trošne zemunice dug je put, a cilj je se vrati autentični izgled i da se, prema najavama nadležnih, za 4 meseca otvori za posetioce.
Adaptiranje prostorije površine od oko 40 kvadrata u zgradi Železničke stanice u Prokuplju je završeno, te je danas otvorena Spomen-soba “Gvozdeni puk u oslobodilačkim ratovima Srbije od 1912-1918 godine”, gde će sačuvani predmeti, fotografije i druga istorijska dokumenta koji su bili svojina ratnika i junaka dobiti svoje izložbeno mesto. Spomen-soba je sastavni deo Spomen-parka Gvozdenom puku, koji je podignut na mestu odakle su toplički junaci 12. oktobra 1912. godine krenuli u istoriju, nedaleko od Železničke stanice u tom gradu.
Sačuvani predmeti, fotografije i druga istorijska dokumenta koji su bili lična svojina ratnika i junaka „Gvozdenog puka“ u oslobodilačkim ratovima Srbije od 1912. do 1918. godine, dobiće svoje izložbeno mesto nakon što se završi adaptiranje prostorije površine od oko 40 kvadrata u zgradi Železničke stanice u Prokuplju. Sredstva od 4 miliona dinara za uređenje prostora dobijena su od Ministarstva pravde od odlaganja krivičnog gonjenja.
Prošle su 102 godine od kada su sile Antante potpisale primirje sa Nemačkom čime je okončan Prvi svetski rat. Srpska vojska je, prema rečima istoričara Vladimira Jovanovića, igrala veliku ulogu u ovom ratu, a zemlja je bila u znatno boljim odnosima sa velikim silama, što danas to nije slučaj jer je na delu politika „niti Istok niti Zapad“. Srpski narod je nakon milionskih gubitaka u ratu uspeo da opstane, a na to podseća cvet feniks ili Natalijina ramonda – simbol praznika.
Nakon više od jednog veka, potomci nastradalog pripadnika Topličkog Gvozdenog puka Vukoja Perišića iz kuršumlijskog sela Danković, posetili su njegov grob, zapalili sveću i prekrili zemljom koju su poneli iz rodnog sela. Grob je pronađen u Severnoj Makedoniji, u selu Orehovo, a nadgrobni spomenik je, kažu, i danas dobro očuvan.
Pre tačno 101 godinu Nemci su se povukli iz Niša minirajući most kod Tvrđave, a Moravska divizija uspela je da oslobodi grad. Nekoliko dana kasnije uz povike „živeli junaci“ u Niš su stigli odred francuskog generala Šarla Tranijea i prestolonaslednik Aleksandar, uz pratnju Vojvode Živojina Mišića.
Povodom 4. oktobra, Dana oslobođenja Vranja u Prvom svetskom ratu, u Gradskoj kući održana je svečana sednica, stradalima u Velikom ratu odata je pošta i položeno je cveće na Šapranačkom groblju. Dan oslobođenja Vranja biće obeležen i Svečanom akademijom od 19 sati u sali Doma vojske u Vranju.
Na izložbi “Pisati se mogu samo privatne vesti” autora Nemanje Kalezića i Jasmine Tomašević koja će biti otvorena u petak 27. septembra od 19 sati u Odeljenju periodike Biblioteke, Vranjanci će moći da vide kako je izgledala privatna komunikacija tokom Prvog svetskog rata. Izložba koja će za posetioce biti otvorena do kraja oktobra, podeljena je na segmente koji su bili prisutni u svakom obliku privatne komunikacije: reč, cenzura i vest.
Koji su događaji obeležili Prvi svetski rat, kako u svetu, tako i Srbiji, Leskovčani će moći da čuju na predavanju koje će se održati u utorak, 25. decembra od 18 sati u Narodnoj biblioteci “Radoje Domanović”. Iste večeri publika će moći da pogleda dokumentarni film “Priča o Živojinu”, a ulaz je slobodan.
Predstava o srpskoj heroini iz Prvog svetskog rata biće izvedena u petak 7. decembra u sali Doma Vojske u Nišu. Priča prati ratnicu Milunku Savić od odrastanja u kopaoničkom selu do najviših odlikovanja koje je dobila za ratne zasluge.
U znak sećanja na srpske vojnike poginule u Prvom svetskom ratu, pokrenuta je akcija pošumljavanja Srbije sa 1,3 miliona sadnica pod nazivom „Jedno drvo za jednog ratnika“. Ove nedelje akcija je počela u Preševu, saopšteno je iz „Srbijašuma“, a drveće sade osuđenici.